زۆرەکاری (Corrosion) چییە؟
زۆرەکاری دەتوانێت لە هەر شوێنێک کە فلزات هەیە ڕوو بدات. لە بنایەکاندا، ئاسۆی هێنانی فلز (هەروەها فولادی دەنێن لە ناو ئەندامە سەختکارییەکان) لەو شوێنانەیە کە زۆرەکاری ڕوو دەدات. ئەگەر فولادی دەنێن لە ناو کۆنکریت دژی زۆرەکاری بکرێت، توانای بەردەوامیی بنایەکان دەکەمێن و ژیانی بنایەکان کەم دەبێت. بە بەکارهێنانی ماددەکانی ڕاست و باکیفیەت بۆ پەناکردن و عایق کردن، دەتوانرێت ئەم هەڵەیە بە تەواوی پیشگیری بکرێت.
زۆرەکاری چۆن ڕوو دەدات؟
زۆرەکاری ڕوو دەدات کاتێک فلز لەگەڵ ئۆکسێجین بە شێوەی کیمیاوی یان ئەلیکترۆکیمیاوی واکنش دەکات. واکنشەکان لە سەر پەڕەی فلز بەشەکان: آنۆدی و کاتۆدی ڕوو دەدات و ئۆکسێجین بە فلز یەک دەبێت. ئەم یەکگرتنە بەرزکردنەوەی ماددەیەکی نوێ دەکات. بۆ نموونە، کاتێک فۆلاد بە ئۆکسێجین یەک دەبێت، ئاۆکسایدی فۆلاد دروست دەبێت کە بە ناوی "زۆرەکاری" یان "زنگ" ناسراوە.
ئەگەر شوێنەکە نێو رطوبت، ئاوێکی خەونی یان بەرزبوونەوەی تیادا هەبێت، ئەو واکنشانە خێراتر دەبن و فلز زۆر خێراتر خۆی لەدەست دەدات.
جۆری زۆرەکاری
- زۆرەکاری گالڤانیک (Galvanic Corrosion): ڕوو دەدات کاتێک دوو فلز بە یەکدیگر پەیوەندیدا کە لە ناو ئەلیکترولیتەکەدا دابەزن. زۆربەی کاتەکان لە بەکارهێنانی بۆناوەندییەکان، شتی پەیوەندیدا لە شوێنە دریایی و بنایەکان و پایپەکان ڕوو دەدات.
- زۆرەکاری یەکسان (Uniform Corrosion): ڕوو دەدات بە هەمان خێرای لە سەر هەموو پەڕەی فلز. ئەمە زۆر جار نەزانراوە، بەڵام دەبێت کاتی فلز و قەوایەتی فلز دابنێت.
- زۆرەکاری نێوان تەنان (Intergranular Corrosion): ڕوو دەدات لە سنوورەکانی تەنان فلز، و زۆربەی لە فولادی نەسەرەوە و ئەلۆیەکان پسپۆڕ دەبێت. ئەمە تایبەتمەندی میکانیکی تێک دەدات و دەبێت شقەکان دروست بکرێن.
- زۆرەکاری ئەلیکترۆکیمیاوی (Electrochemical Corrosion): ڕوو دەدات بەهۆی واکنشەکانی آنۆدی و کاتۆدی لە سلێڵەکانی ئەلیکترۆکیمیاوی. لە شوێنە رطوبت و ئەلیکترۆکاندا خێراتر ڕوو دەدات. زۆربەی کاتەکان لە کشتوکاڵ، زیر آب و پایپەکان دەتوانرێت بینرێت.
زۆرەکاری لە بنایەکان
زۆرەکاری یان زۆرەکاری کۆنکریت ئەوەیە کە فولادی ناو بنایەکان لەگەڵ تەنانەتەکانی جۆری جۆری دژی تەقەکان دەدات. ستۆنەکان، عوارض و پەڕەکان کە فولاد لە ناوەکەی هەیە، بە شەرتەکان نادرست دەزۆرێن و توانای بەردەوامییان دەکەمێن.
ئەمە توانای بنایەکان بەرەو خەطر دەهێنێت، بەرزبوونەوەی شق و ڕووپۆشی زیندووییش دەگرێتەوە.
هۆکارەکان بۆ زۆرەکاری لە بنایەکان
- ئاو: ئاو ئەلیکترولیتی گرنگە بۆ زۆرەکاری. رطوبت لە کۆنکریت واکنشەکان خێراتر دەکات.
- رطوبتی بەرز: رطوبت دەتوانێت بۆناو کۆنکریت بچێت و فولاد بە شێوەی خێراتر واکنش بکات.
- کەربۆناتکردنی کۆنکریت: کۆنکریتی کەمکۆالیتی بەرزبوونەوەی بەرزی دەبێت و فولاد بەرزبوونەوەی زۆرەکاری دەگرێت.
- پەراوەندەکانی کارخانەکان: کلۆر و ماددەکانی تر لە هوا دەچنە کۆنکریت و زۆرەکاری زیاتر دەکەن.
- کیفیەتی کۆنکریت: کۆنکریتی نەخۆش دەبێت و مسامەکان زیاد دەبن، ئاو و مواد شیمیایی دەتوانن فولادەکە بکەنەوە.
- ئاسیدەکان: بارودۆخی صنعتی و بارانی ئاسیدی فولاد دەزۆرێت.
- تۆری ئەلیکترکی: ئەلیکترۆکیمیاوی خێراتر دەکات، بنایەکانی نەئاردەکردن زیادەیە.
- عایق نەبوون: بە ماددەکانی عایق باکیفیەت نەبوون، ئاو و مواد زیانبەر دەتوانن فولاد و زۆرەکاری بۆن.
پەیوەندی زۆرەکاری و عایقکردنی ئاو
زۆرەکاری و عایقکردنی ئاو پەیوەندی ڕاستەوخۆیان هەیە. ئەگەر ئاو نەگەیە بۆ فولاد، زۆرەکاری کەم دەبێت. ئەمە تەنها بە بەکارهێنانی ماددەکانی عایق باکیفیەت دەکرێت.
جۆرەکانی ماددەکانی عایق:
- عایق پلیاوریێتان: سهل و باکیفیەت و بەردەوام.
- تزریق پلیاوریێتان: دووکۆمپۆنەنتی و بێ مەحل، بەرزبوونەوەی رطوبت دەکات.
- شیشەی سیال (Liquid Glass): بە شێوەی ئاستێتیکی و باکیفیەت، عایق دەکات.
- پولیوریا سارد و پاک: بە هەموو سطوح پەیوەندیدا، بەرزبوونەوەی ئاو و باکیفیەت.
بەکارهێنانی ماددەکانی عایق باکیفیەت بۆ پەناکردن لە زۆرەکاری گەرەکیە.
